คำถามที่ทุกท่านยังสงสัยคือ ค่าตอบแทนพนักงาน คืออะไร แบ่งออกเป็นกี่ประเภท แล้ว HR ควรออกแบบโครงสร้างค่าตอบแทนอย่างไรให้ดึงดูดคนเก่งเข้ามาในองค์กร บทความนี้ทาง FlowAccount จะนำพาทุกท่านไปทำความเข้าใจเรื่องค่าตอบแทนพนักงาน ตั้งแต่ความหมาย ประเภท ไปจนถึงแนวทางการออกแบบโครงสร้างค่าตอบแทนที่เหมาะสมกับองค์กรอย่างครบวงจร

ค่าตอบแทนพนักงาน คืออะไร?

ค่าตอบแทนพนักงาน คือ ผลตอบแทนทุกรูปแบบที่นายจ้างจ่ายหรือมอบให้แก่ลูกจ้างเพื่อตอบแทนการทำงาน โดยครอบคลุมตั้งแต่เงินเดือนพื้นฐาน ค่าจ้างรายวัน ค่าโอที ไปจนถึงสวัสดิการพนักงานและสิทธิประโยชน์ต่าง ๆ ที่ไม่ได้อยู่ในรูปแบบของเงินสด ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 กำหนดให้ค่าจ้าง หมายถึงเงินที่นายจ้างจ่ายให้แก่ลูกจ้างเป็นค่าตอบแทนการทำงานตามสัญญาจ้างงาน ซึ่งรวมถึงเงินที่จ่ายในวันหยุดและวันลาที่ลูกจ้างไม่ได้ทำงานด้วย

หากพูดให้เข้าใจง่ายขึ้น ค่าตอบแทนในการทำเงินเดือนคือทุกสิ่งที่พนักงานได้รับจากการทำงาน ไม่ว่าจะเป็นตัวเงินหรือไม่ใช่ตัวเงินก็ตาม ซึ่งการเข้าใจภาพรวมของค่าตอบแทนทั้งหมดจะช่วยให้ HR สามารถออกแบบแพ็กเกจที่แข่งขันได้ และช่วยให้พนักงานประเมินมูลค่าที่แท้จริงของผลตอบแทนที่ได้รับอย่างครบถ้วน

หลักการสำคัญของค่าตอบแทนพนักงาน คือการมอบผลตอบแทนที่เหมาะสมเพื่อแลกเปลี่ยน กับผลงานที่พนักงานสร้างให้กับองค์กร ซึ่งจุดนี้มีผลโดยตรงต่อการดึงดูดพนักงานใหม่และรักษาพนักงานเก่าที่มีคุณภาพไว้กับบริษัทของเรา

ค่าตอบแทนพนักงาน แบ่งออกเป็นกี่ประเภท ? 

เมื่อพูดถึงประเภทค่าตอบแทนที่องค์กรมอบให้พนักงาน สามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภทหลัก คือ ค่าตอบแทนที่เป็นตัวเงิน (Monetary Compensation) และค่าตอบแทนที่ไม่ใช่ตัวเงิน (Non-Monetary Compensation) ซึ่งแต่ละประเภทยังสามารถแบ่งย่อยข้อมูลออกไปได้อีก ดังต่อไปนี้

ค่าตอบแทนที่เป็นตัวเงิน (Monetary Compensation) 

ค่าตอบแทนตัวเงิน คือผลตอบแทนที่พนักงานได้รับในรูปแบบของเงินสดหรือเทียบเท่าเงินสด สามารถวัดมูลค่าเป็นตัวเลขได้ชัดเจน โดยแบ่งย่อยออกเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่

ค่าตอบแทนตัวเงินทางตรง

ค่าตอบแทนตัวเงินทางตรง คือเงินที่พนักงานได้รับโดยตรงเข้ากระเป๋าจากการทำงาน ได้แก่

• เงินเดือนหรือค่าจ้างพื้นฐาน คือ รายได้หลักที่จ่ายเป็นรอบประจำ ไม่ว่าจะเป็นรายเดือนหรือรายวัน ตามโครงสร้างเงินเดือนที่องค์กรกำหนดไว้ ถือเป็นฐานหลักของค่าตอบแทนทั้งหมด
• ค่าล่วงเวลา คือ เงินที่จ่ายเพิ่มเมื่อพนักงานทำงานเกินชั่วโมงปกติ โดยกฎหมายกำหนดอัตราขั้นต่ำไว้ เช่น 1.5 เท่า ในล่วงเวลาวันทำงานปกติ และ 3 เท่า ในล่วงเวลาวันหยุด
• เงินโบนัส คือ เงินพิเศษที่จ่ายเพิ่มเติมนอกเหนือจากเงินเดือน อาจเป็นโบนัสประจำปี โบนัสตามผลงาน (Performance Bonus) หรือ Signing Bonus สำหรับพนักงานใหม่ ขึ้นอยู่กับนโยบายของแต่ละบริษัท
• ค่าคอมมิชชั่น คือ ค่าตอบแทนที่คำนวณตามยอดขายหรือเป้าหมายที่ทำได้ พบบ่อยในสายงานขาย การตลาด หรืองานที่ผูกกับรายได้
• เบี้ยขยัน คือ เงินจูงใจสำหรับพนักงานที่มาทำงานครบตามเกณฑ์ ไม่ขาด ไม่ลา ไม่สาย ช่วยลดปัญหาการขาดงาน
• ค่าเบี้ยเลี้ยงและค่าเดินทาง คือ เงินที่จ่ายเมื่อพนักงานออกไปทำงานนอกสถานที่หรือเดินทางไปต่างจังหวัด เช่น ค่าที่พัก ค่าอาหาร ค่าน้ำมัน

ค่าตอบแทนตัวเงินทางอ้อม

ค่าตอบแทนตัวเงินทางอ้อม คือผลประโยชน์ที่บริษัทจ่ายให้พนักงานในรูปแบบสวัสดิการ ซึ่งแม้ไม่ใช่เงินสดที่เข้ากระเป๋าโดยตรง แต่สามารถคิดคำนวณเป็นมูลค่าเงินได้ชัดเจน ได้แก่

• ประกันสุขภาพและประกันชีวิตกลุ่ม คือ แพ็กเกจประกันที่บริษัททำให้พนักงาน ครอบคลุมทั้ง IPD, OPD, ทันตกรรม รวมถึงประกันชีวิตและประกันอุบัติเหตุ บางบริษัทขยายความคุ้มครองไปถึงครอบครัวด้วย
• เงินสมทบประกันสังคม คือ ส่วนที่นายจ้างต้องสมทบให้กองทุนประกันสังคมมาตรา 33 ปัจจุบันอยู่ที่ 5% ของค่าจ้าง (สูงสุด 875 บาท/เดือน)
• เงินสมทบกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ คือ เงินที่นายจ้างสมทบให้เพิ่มเติมเพื่อเป็นเงินออมเกษียณของพนักงาน โดยทั่วไปอยู่ที่ 2-10% ของเงินเดือน
• ค่ารักษาพยาบาลและวงเงินเบิกจ่าย คือ งบค่ารักษาพยาบาลต่อปีที่บริษัทจัดสรรให้ นอกเหนือจากวงเงินประกันสุขภาพ เช่น วงเงินตรวจสุขภาพประจำปี ค่าแว่นตา หรือค่าฉีดวัคซีน
• ทุนการศึกษาและงบพัฒนาทักษะ คือ สวัสดิการด้านการเรียนรู้ เช่น ทุนเรียนต่อ งบซื้อคอร์สออนไลน์ งบเข้าร่วมสัมมนา หรือค่าสอบใบรับรองวิชาชีพ (Certification)
• ค่าจ้างในวันลาพักร้อนและวันหยุด คือ พนักงานรายเดือนยังคงได้รับเงินเดือนปกติในวันลาพักร้อนหรือวันหยุดนักขัตฤกษ์ตามกฎหมาย
• สวัสดิการเงินช่วยเหลือพิเศษ เช่น เงินช่วยเหลืองานแต่งงาน งานบวช งานศพ หรือเงินช่วยเหลือกรณีภัยพิบัติ

ค่าตอบแทนที่ไม่ใช่ตัวเงิน (Non-Monetary Compensation) 

ค่าตอบแทนที่ไม่ใช่ตัวเงิน คือสิทธิประโยชน์ที่องค์กรมอบให้พนักงานโดยไม่ได้อยู่ในรูปแบบของเงินสดโดยตรง แต่มีมูลค่าและส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของพนักงานอย่างมาก โดยแบ่งย่อยออกเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่

ด้านตัวงานและความก้าวหน้า

ค่าตอบแทนที่ไม่ใช่ตัวเงินด้านงาน คือคุณค่าทางจิตใจและโอกาสที่พนักงานได้รับจากตัวงานที่ทำ ได้แก่

• ลักษณะงานที่ตรงกับความสนใจและมีความท้าทาย หมายถึง การได้ทำงานที่ใช้ความสามารถอย่างเต็มที่และมีโจทย์ใหม่ๆ ให้แก้ ช่วยให้พนักงานรู้สึกตื่นเต้นและมีแรงจูงใจในการทำงานแต่ละวัน
• เส้นทางเติบโตในสายอาชีพ หมายถึง องค์กรที่มีโครงสร้างองค์กรที่ทำให้เห็นว่ามี Career Path ชัดเจน ทั้งแนวดิ่ง (เลื่อนตำแหน่ง) และแนวราบ (ย้ายสายงาน) ช่วยให้พนักงานเห็นอนาคตของตัวเองในระยะยาว
• อิสระในการตัดสินใจและบทบาทที่มีความหมาย หมายถึง การได้รับความไว้วางใจให้ตัดสินใจในงาน และรู้สึกว่างานที่ทำมีผลกระทบต่อทีมหรือองค์กรจริงๆ
• การได้รับคำชื่นชมและการยอมรับ หมายถึง ไม่ว่าจะเป็นรางวัลพนักงานดีเด่น การกล่าวชื่นชมในที่ประชุมทีมหรือการได้รับการยอมรับจากเพื่อนร่วมงาน ล้วนช่วยเพิ่มความผูกพันกับองค์กร
• โอกาสเข้าร่วมโปรเจกต์สำคัญ หมายถึง การได้เป็นส่วนหนึ่งของโปรเจกต์ที่ได้ทำร่วมกันระหว่างแผนกหรืองานระดับการวางยุทธ์ของบริษัท ช่วยพัฒนาทักษะและเพิ่มคุณค่าในเรซูเม่ให้กับพนักงานได้
• วัฒนธรรม Mentorship และ Coaching หมายถึง องค์กรที่มีระบบ Mentor-Mentee หรือ Buddy System ช่วยให้พนักงานเรียนรู้ได้เร็วขึ้นและรู้สึกมีคนสนับสนุน

ด้านสภาพแวดล้อมและบรรยากาศในการทำงาน

ค่าตอบแทนที่ไม่ใช่ตัวเงินด้านสภาพแวดล้อม คือปัจจัยรอบข้างที่ส่งเสริมคุณภาพชีวิตการทำงาน ได้แก่

• รูปแบบการทำงานที่ยืดหยุ่น เช่น การทำงานรูปแบบ Hybrid, Remote-First หรือการทำงานที่ยืดหยุ่นซึ่งสามารถที่จะเวลาเข้า-ออกงานได้เอง ตอบโจทย์ Work-Life Balance ของพนักงานยุคใหม่
• บรรยากาศทีมและวัฒนธรรมองค์กร หมายถึง ทีมที่ช่วยเหลือกัน เปิดรับความคิดเห็น ไม่ Toxic มีการ Feedback อย่างสร้างสรรค์ และเน้นความร่วมมือกันมากกว่าที่จะมาแข่งขันกัน
• พื้นที่และอุปกรณ์ทำงานที่พร้อม หมายถึง ออฟฟิศที่ออกแบบมาให้ทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ มีพื้นที่เงียบ (Quiet Zone) สำหรับงานที่ต้องการสมาธิสูง และอุปกรณ์ IT ที่ทันสมัย รวมถึงงบการซื้ออุปกรณ์เพื่อทำงานที่บ้าน
• ภาวะผู้นำของหัวหน้าและทีมบริหาร หมายถึง ผู้นำที่ไว้วางไว้ลูกทีม ให้คำปรึกษา ไม่จู้จี้จุกจิก (Micromanagement) และสร้างความปลอดภัยทางด้านจิตใจ (Psychological Safety) ให้กล้าเสนอไอเดียโดยไม่ต้องกลัวถูกตำหนิ
• นโยบายองค์กรที่โปร่งใสและเป็นธรรม ตั้งแต่เกณฑ์ประเมินผลงานไปจนถึงนโยบายวันลา ความโปร่งใสช่วยลดข้อสงสัยและสร้างความเชื่อมั่นในองค์กร
• สุขภาวะและ Well-being ของพนักงาน ด้วยโปรแกรมดูแลสุขภาพจิต, กิจกรรม Team Building, วันลาเพื่อดูแลสุขภาพจิต (Mental Health Day) หรือห้องออกกำลังกายในที่ทำงาน
• ความมั่นคงและความปลอดภัยในงาน หมายถึง ความรู้สึกว่างานมั่นคง ไม่ต้องกังวลเรื่องการถูกเลิกจ้างโดยไม่มีเหตุผล รวมถึงมาตรการดูแลความปลอดภัยในสถานที่ทำงาน

ในมุมพนักงาน vs มุมบริษัท ค่าตอบแทนต่างกันอย่างไร?

อีกประเด็นที่น่าสนใจอีกอย่างหนึ่ง คือเรื่องค่าตอบแทนพนักงานนั้น มีมุมมองที่แตกต่างกันระหว่างฝั่งพนักงานกับฝั่งบริษัท ซึ่งเป็นสิ่งที่ HR ควรทำความเข้าใจ เพื่อสื่อสารให้พนักงานเห็นคุณค่าของผลตอบแทนทั้งหมดที่ได้รับ

โดยปกติในมุมมองของพนักงาน มักจะมองเห็นแค่ค่าตอบแทนที่เป็นตัวเงิน (ค่าจ้าง, เงินเดือน) เพียงอย่างเดียว เนื่องจากพวกเขาจะได้เห็นในสลิปเงินเดือน แต่ในมุมมองของบริษัทนั้น ยังมีค่าใช้จ่ายอื่น ๆ ที่แอบแฝงอยู่ต่อการจ้างพนักงานแต่ละคนอีกมาก

พอเราลองมองในภาพรวม พนักงานจะได้ประโยชน์ต่าง ๆ มากกว่าที่พวกเขาคิด เพราะค่าตอบแทนในการทำเงินเดือนนั้นไม่ใช่แค่ยอดเงินที่เข้าบัญชีทุกเดือน แต่ยังรวมถึงสวัสดิการทั้งทางตรงและทางอ้อมอย่างที่กล่าวไป ที่บริษัทลงทุนให้ เพื่อแลกกับผลงานที่บริษัทคาดหวัง ดังนั้น HR จึงควรสื่อสารเรื่องค่าตอบแทนรวมทั้งหมดให้พนักงานรับทราบ เพื่อให้เห็นมูลค่าที่แท้จริงของสิ่งที่ได้รับ

ค่าตอบแทนพนักงานแต่ละแบบ ต้องจัดการด้านภาษีอย่างไร ? 

หลังจากที่เข้าใจกันไปแล้วว่าค่าตอบแทนพนักงาน มีกี่ประเภท เชื่อว่าเจ้าของกิจการหรือ HR หลายท่าน ยังคงมีคำถามว่าแล้วค่าตอบแทนพนักงาน โดยเฉพาะประเภทที่เป็นสวัสดิการต่าง ๆ (ค่าตอบแทนที่ไม่ใช่ตัวเงิน) จะถือเป็นค่าใช้จ่ายของบริษัทและต้องเสียภาษีมูลค่าเพิ่มหรือไม่ เราได้ทำการสรุปมาให้ในรูปแบบตารางด้านล่างนี้ให้แล้ว 

HR ควรออกแบบโครงสร้างค่าตอบแทนอย่างไรให้ดึงดูดและรักษาพนักงานได้?

• ก่อนกำหนดโครงสร้างเงินเดือน HR ควรศึกษาข้อมูลค่าตอบแทนในอุตสาหกรรมเดียวกัน เพื่อให้มั่นใจว่าอัตราที่เสนอนั้นแข่งขันได้และเป็นธรรมกับพนักงาน 
• ออกแบบโครงสร้างค่าตอบแทนที่โปร่งใสและเป็นธรรม มีเกณฑ์การปรับเงินเดือนและเลื่อนตำแหน่งที่วัดผลได้ ไม่ใช่ขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของผู้บริหารเพียงอย่างเดียว
• อย่ามุ่งเน้นเฉพาะเงินเดือนเพียงอย่างเดียว ลองเพิ่มสวัสดิการที่ตอบโจทย์ไลฟ์สไตล์ของพนักงาน เช่น ประกันสุขภาพที่ครอบคลุม การทำงานรูปแบบ Hybrid หรืองบพัฒนาตนเอง ซึ่งบางครั้งอาจมีค่ามากกว่าการขึ้นเงินเดือนเพียง 1-10%
• จัดให้มีระบบ Performance-Based Pay เชื่อมโยงค่าตอบแทนเข้ากับผลงานของพนักงาน เช่น โบนัส หรือค่าคอมมิชชั่นจากยอดขาย จะช่วยสร้างแรงจูงใจให้พนักงาน  และทำให้ค่าตอบแทนในการทำเงินเดือนสะท้อนถึงคุณค่าที่พนักงานสร้างให้องค์กรได้อย่างแท้จริง
• ทบทวนและปรับปรุงโครงสร้างค่าตอบแทนเป็นประจำทุกปี ควรทบทวนอัตราค่าตอบแทนอย่างน้อยปีละ 1 ครั้งหรือ ทุก ๆ ครึ่งปี  เพื่อให้สอดคล้องกับสภาวะเศรษฐกิจ และอัตราเงินเฟ้อ 

สรุปทั้งหมด 

สรุปแล้วการที่ HR เข้าใจภาพรวมของประเภทค่าตอบแทนทั้งหมดและออกแบบโครงสร้างที่เหมาะสม จะช่วยสร้างความได้เปรียบในการแข่งขันด้านทรัพยากรบุคคลได้อย่างยั่งยืน

และสำหรับธุรกิจหรือองค์กรของท่านใด ต้องการที่จะจัดการค่าตอบแทนพนักงานอย่างเป็นระบบ โปรแกรมเงินเดือนออนไลน์ FlowAccount Payroll คือตัวช่วยที่ตอบโจทย์ ด้วยฟีเจอร์คำนวณเงินเดือน ภาษีหัก ณ ที่จ่าย และเงินสมทบประกันสังคมแบบอัตโนมัติ พร้อมรองรับการบันทึกรายได้เพิ่มเติม ทั้งค่าล่วงเวลา โบนัส ค่าคอมมิชชั่น และเบี้ยขยัน รวมถึงการออกสลิปเงินเดือนให้พนักงานได้ทันที ช่วยลดข้อผิดพลาดจากการคำนวณด้วยมือ และทำให้คุณมั่นใจได้ว่าการบริหารค่าจ้างและสวัสดิการจะเป็นไปอย่างถูกต้องตามกฎหมายอยู่เสมอ

คำถามที่พบบ่อย (FAQs) เกี่ยวกับค่าตอบแทนพนักงาน

FlowAccount ได้รวบรวมคำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับค่าตอบแทนพนักงาน ให้ทุกท่านได้เข้าใจมากขึ้นดังนี้

บริษัทมีหน้าที่ตามกฎหมายต้องจ่ายค่าตอบแทนพนักงานอะไรบ้าง?

ตอบ : ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 นายจ้างมีหน้าที่ต้องจ่ายค่าจ้างไม่ต่ำกว่าอัตราค่าจ้างขั้นต่ำ ค่าล่วงเวลา (OT) ค่าทำงานในวันหยุด และค่าชดเชยเลิกจ้าง นอกจากนี้ยังต้องสมทบเงินประกันสังคมตามมาตรา 33 ให้แก่ลูกจ้างด้วย ส่วนสวัสดิการอื่นๆ เช่น โบนัส ค่าคอมมิชชั่น หรือประกันสุขภาพกลุ่ม จะขึ้นอยู่กับนโยบายของแต่ละบริษัท

ค่าตอบแทนพนักงานกับเงินเดือน เหมือนกันไหม?

ตอบ :  ไม่เหมือนกัน เงินเดือน (Salary) เป็นเพียงส่วนหนึ่งของค่าตอบแทนพนักงานเท่านั้น ค่าตอบแทนพนักงาน (Employee Compensation) มีความหมายที่กว้างกว่า เพราะครอบคลุมทั้งเงินเดือน โบนัส ค่าล่วงเวลา สวัสดิการ ประกันสุขภาพ กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ รวมถึงผลประโยชน์ที่ไม่ใช่ตัวเงิน เช่น วันลาพักร้อน หรือโอกาสในการเรียนรู้และพัฒนาตนเอง

โบนัสและค่าคอมมิชชั่น นับเป็นค่าตอบแทนพนักงานได้ไหม?

ตอบ : ได้ ทั้งโบนัสและค่าคอมมิชชั่นจัดเป็นค่าตอบแทนพนักงานประเภทตัวเงินทางตรง อย่างไรก็ตาม โบนัสและค่าคอมมิชชั่นไม่ถือเป็นค่าจ้าง ตามนิยามของกฎหมายคุ้มครองแรงงาน เว้นแต่จะมีการกำหนดไว้ชัดเจนในสัญญาจ้างว่าเป็นค่าตอบแทนที่จ่ายเป็นประจำทุกงวด ดังนั้นหากต้องการความชัดเจน ควรระบุเงื่อนไขการจ่ายโบนัสและค่าคอมมิชชั่นไว้ในสัญญาจ้างให้ละเอียด

พนักงาน Contract มีสิทธิ์ได้รับค่าตอบแทนแบบเดียวกับ Full-time ไหม?

ตอบ : ในแง่ของค่าตอบแทนขั้นพื้นฐานที่กฎหมายกำหนด พนักงาน Contract ย่อมได้รับความคุ้มครองเหมือนกับพนักงาน Full time เช่น ค่าจ้างขั้นต่ำ ค่าล่วงเวลา และสิทธิวันลาตามกฎหมาย อย่างไรก็ตาม สวัสดิการเพิ่มเติมอย่างโบนัส ประกันสุขภาพกลุ่ม หรือกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ จะขึ้นอยู่กับข้อตกลงในสัญญาจ้างงานและนโยบายของบริษัทนั้น ๆ

นายจ้างสามารถลดค่าตอบแทนพนักงานได้เองโดยไม่แจ้งล่วงหน้าได้ไหม?

ตอบ : ไม่สามารถทำได้ เพราะการลดค่าตอบแทนพนักงานถือเป็นการเปลี่ยนแปลงสภาพการจ้างที่สำคัญ ตามกฎหมายแรงงาน นายจ้างไม่สามารถลดค่าจ้างได้ฝ่ายเดียวโดยไม่ได้รับความยินยอมจากลูกจ้าง หากดำเนินการโดยพลการ ลูกจ้างมีสิทธิ์ยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงาน หรือฟ้องร้องต่อศาลแรงงานเพื่อเรียกร้องค่าจ้างส่วนที่ขาดหายไปได้