ความจริงแล้วการลาป่วยเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานที่กฎหมายแรงงานคุ้มครองลูกจ้างทุกคน บทความนี้ FlowAccount สรุปให้ครบในที่เดียว ทั้งลาป่วยได้กี่วันต่อปี ลาป่วยกี่วันต้องมีใบรับรองแพทย์ ลาป่วยไม่มีใบรับรองแพทย์ได้กี่วัน และนายจ้างมีสิทธิหักเงินหรือไม่ เพื่อให้คุณใช้สิทธิของตัวเองได้อย่างมั่นใจ

ลาป่วย คืออะไร? รู้จักสิทธิพื้นฐานของลูกจ้างที่ควรรู้

การลาป่วย คือ สิทธิที่ให้ลูกจ้างหยุดงานเพื่อพักรักษาตัวเมื่อเจ็บป่วยหรือประสบอุบัติเหตุจนไม่สามารถทำงานได้ตามปกติ โดยถือเป็นการคุ้มครองด้านสุขภาพขั้นพื้นฐานที่ลูกจ้างทุกคนพึงได้รับ

สิทธินี้คุ้มครองลูกจ้างอย่างเท่าเทียม ไม่ว่าจะเป็นลูกจ้างรายวัน รายเดือน หรือแม้แต่พนักงานที่ยังอยู่ในช่วงทดลองงาน ก็มีสิทธิลาป่วยได้เหมือนกัน โดยฐานทางกฎหมายมาจาก พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 32 และมาตรา 57 ที่กำหนดทั้งเรื่องสิทธิการลาและสิทธิการได้รับค่าจ้างระหว่างลาไว้อย่างชัดเจน

ลาป่วยได้กี่วันต่อปี ตามกฎหมายแรงงาน?

สำหรับคำถามที่ว่า ลาป่วยได้กี่วันต่อปี ต้องอธิบายว่าตามกฎหมายลูกจ้างมีสิทธิลาป่วยได้เท่าที่ป่วยจริง ไม่ได้มีเพดานว่าห้ามป่วยเกินกี่วัน เพราะเราคงกำหนดล่วงหน้าไม่ได้ว่าจะป่วยหนักแค่ไหน

สิ่งที่กฎหมายแรงงานกำหนดเพดานไว้ คือ จำนวนวันที่ได้รับค่าจ้าง ระหว่างลาป่วย ซึ่งมาตรา 57 ระบุว่าลูกจ้างมีสิทธิได้รับค่าจ้างในวันลาป่วยเท่ากับค่าจ้างวันทำงานปกติ แต่ปีหนึ่งไม่เกิน 30 วันทำงาน นี่จึงเป็นคำตอบของคำถามที่ว่าลาป่วยได้กี่วันต่อปีแบบได้เงิน

สรุปสั้น ๆ ลาป่วยได้กี่วัน ? 

• ลาป่วยได้เท่าที่ป่วยจริง — ไม่จำกัดจำนวนวัน
• ได้รับค่าจ้างสูงสุด 30 วันทำงานต่อปี
• ส่วนที่เกิน 30 วันทำงาน นายจ้างมีสิทธิเลือกได้ว่าจะจ่ายหรือไม่จ่ายค่าจ้าง ตามระเบียบขององค์กร

ยกตัวอย่างให้เห็นภาพ ถ้าตลอดปีคุณลาป่วยรวมกัน 35 วัน กฎหมายให้คุณลาป่วยได้เพราะถือว่าป่วยจริง แต่นายจ้างจะจ่ายค่าจ้างให้แค่ 30 วันแรกที่ลาป่วย ส่วนอีก 5 วันที่เกินมา นายจ้างจะจ่ายหรือไม่ก็ได้ เพราะกฎหมายไม่ได้คุ้มครองส่วนที่เกิน 30 วันทำงานต่อปี

ลาป่วยกี่วันต้องมีใบรับรองแพทย์?

นี่คือจุดที่พนักงานสับสนกันมากที่สุด และหลายครั้งกลายเป็นข้อขัดแย้งระหว่างลูกจ้างกับนายจ้าง FlowAccount แยกให้ชัดเป็น 3 กรณีดังนี้

ลาป่วยไม่เกิน 3 วัน ต้องมีใบรับรองแพทย์ไหม?

ไม่จำเป็น หากคุณลาป่วยไม่ถึง 3 วันทำงานและป่วยจริง กฎหมายไม่ได้บังคับให้ต้องแสดงใบรับรองแพทย์ เช่น เป็นหวัด ปวดท้อง ท้องเสีย หรือปวดประจำเดือน ที่นอนพักอยู่บ้านไม่กี่วันก็หาย คุณลาป่วยได้เลยและยังได้รับค่าจ้างตามปกติ โดยไม่ต้องไปหาหมอเพื่อขอใบรับรองมายื่นให้ฝ่ายบุคคล

ลาป่วยตั้งแต่ 3 วันขึ้นไป ต้องทำอย่างไร?

มาตรา 32 กำหนดว่า ถ้าลาป่วยตั้งแต่ 3 วันทำงานขึ้นไป นายจ้าง "อาจ" ให้ลูกจ้างแสดงใบรับรองของแพทย์แผนปัจจุบันชั้นหนึ่ง หรือของสถานพยาบาลของทางราชการได้ ซึ่งคำสำคัญคือคำว่า "อาจ" หมายความว่ากฎหมายเปิดช่องให้นายจ้างขอได้ แต่ไม่ได้บังคับว่าลูกจ้างต้องมีใบรับรองแพทย์ทุกครั้งเสมอไป

แต่ถ้าคุณรู้ตัวว่าต้องพักรักษานานเกิน 3 วัน เช่น ติดโควิด ประสบอุบัติเหตุ หรือต้องผ่าตัด แนะนำให้ขอใบรับรองแพทย์จากโรงพยาบาลไว้ตั้งแต่แรก เพื่อยื่นให้บริษัทและลดข้อขัดแย้งที่อาจเกิดขึ้นภายหลัง

ลาป่วยไม่มีใบรับรองแพทย์ได้กี่วัน?

สำหรับคำถามที่ว่าลาป่วยไม่มีใบรับรองแพทย์ได้กี่วัน ในทางปฏิบัติคุณลาได้ถึง 2 วันโดยไม่ต้องใช้ใบรับรอง และแม้จะลาป่วยเกิน 3 วันแต่หาใบรับรองแพทย์ไม่ได้ เช่น ซื้อยากินเอง หรือรักษาที่สถานีอนามัยที่ไม่ได้ออกใบรับรอง คุณก็ยังมีสิทธิลาป่วยได้ถ้าป่วยจริง เพียงแต่ต้องชี้แจงเหตุผลให้นายจ้างทราบ

กรณีนี้ถือว่าลูกจ้างผิดระเบียบการลาในเรื่องเอกสารเท่านั้น แต่ไม่ถือว่าขาดงานหรือละทิ้งหน้าที่ และยังมีสิทธิได้รับค่าจ้างตามมาตรา 32 และมาตรา 57 อยู่

ลาป่วยแล้ว นายจ้างหักเงินได้ไหม?

หากคุณใช้สิทธิลาป่วยไม่เกิน 30 วันทำงานต่อปีและป่วยจริง นายจ้างไม่มีสิทธิหักค่าจ้าง คุณต้องได้รับค่าจ้างเท่ากับวันทำงานปกติ

ส่วนวันที่เกิน 30 วันทำงานต่อปี นายจ้างจึงจะเลือกได้ว่าจะจ่ายหรือไม่จ่ายค่าจ้างตามระเบียบองค์กร ฉะนั้นถ้าคุณยังใช้สิทธิไม่ถึง 30 วัน แล้วบริษัทหักเงินเดือน หรือไปหักวันลาพักร้อนแทนเมื่อคุณลาป่วยโดยชอบ การกระทำแบบนั้นอาจไม่ชอบด้วยกฎหมาย ซึ่งคุณมีสิทธิร้องเรียนได้

กรณีลาป่วยแบบไหนที่นายจ้างมีสิทธิสงสัยและขอตรวจสอบ

แม้ลาป่วยจะเป็นสิทธิของลูกจ้าง แต่ถ้านายจ้างมีเหตุอันควรสงสัยว่าเป็นการลาป่วยเท็จ ก็มีสิทธิตรวจสอบข้อเท็จจริงได้เช่นกัน กรณีที่มักถูกจับตาได้แก่

• ลาป่วยคร่อมวันหยุดยาว เช่น ลาป่วยวันที่ 30–31 ส.ค. เจอวันหยุด 1 ก.ย. แล้วลาต่อวันที่ 2–3 ก.ย. แม้จะมีวันหยุดคั่นกลาง กฎหมายอาจถือเป็นการลาป่วยต่อเนื่อง นายจ้างจึงมีสิทธิขอดูใบรับรองแพทย์เพื่อตรวจสอบได้
• ลาป่วยบ่อยจนผิดสังเกต นายจ้างสามารถเรียกพูดคุยเพื่อสอบถามสาเหตุ ปัญหาสุขภาพ หรือสามารถส่งลูกจ้างไปตรวจสุขภาพได้ และหากพิสูจน์ได้ว่าเป็นการลาป่วยเท็จ ถือเป็นความผิดทางวินัย
• ป่วยเรื้อรังต้องพักรักษานาน แทนที่จะให้ลูกจ้างลาออก ทั้งสองฝ่ายอาจตกลงหยุดงานแบบไม่รับค่าจ้าง (Leave without pay) เพื่อให้บริษัทวางแผนงานต่อเนื่องและลูกจ้างยังรักษาสถานะการเป็นพนักงานไว้ได้

ลาป่วย ต่างจากการลาประเภทอื่นอย่างไร?

นอกจากลาป่วย กฎหมายแรงงานยังกำหนดสิทธิการลาอีกหลายประเภท ซึ่งมีเงื่อนไขและจำนวนวันต่างกัน สรุปเปรียบเทียบได้ตามตารางนี้

ประเภทการลา	ลาได้กี่วันตามกฏหมายแรงงาน	การได้รับค่าจ้าง
ลาป่วย	ลาได้เท่าที่ป่วยจริง	ได้รับค่าจ้าง ไม่เกิน 30 วันทำงาน/ปี
ลากิจ (ธุระอันจำเป็น)	ไม่น้อยกว่า 3 วันทำงาน/ปี	ได้รับค่าจ้างตามที่กฎหมายกำหนด
ลาพักร้อน (วันหยุดพักผ่อนประจำปี)	ไม่น้อยกว่า 6 วันทำงาน/ปี (เมื่อทำงานครบ 1 ปี)	ได้รับค่าจ้างปกติ
ลาคลอด	ภรรยาไม่เกิน 120 วัน/ครรภ์, สามีไม่เกิน 15 วัน	ได้รับค่าจ้างจากนายจ้าง 60 วันแรก + ประกันสังคมสมทบ
ลาเพื่อทำหมัน	ตามระยะเวลาที่แพทย์แผนปัจจุบันชั้นหนึ่งกำหนด	ได้รับค่าจ้างตลอดระยะเวลาที่ลา
ลาบวชหรือลาเพื่อประกอบพิธีฮัจญ์	ตามข้อบังคับของแต่ละบริษัท (ได้แค่ครั้งเดียวต่ออายุงาน)	ขึ้นอยู่กับนโยบายของแต่ละบริษัท
ลาเพื่อรับราชการทหาร	ตามที่ถูกเรียกพล/ฝึกวิชาทหาร ไม่เกิน 60 วัน/ปี	ได้รับค่าจ้าง ไม่เกิน 60 วัน/ปี

หมายเหตุ : การลาป่วย ลากิจ ลาพักร้อน ลาคลอด ลาทำหมัน และลาเพื่อรับราชการทหาร เป็นสิทธิที่กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 โดยตรง ส่วนการลาบวชและลาเพื่อประกอบพิธีฮัจญ์ กฎหมายแรงงานภาคเอกชนไม่ได้กำหนดไว้เป็นการเฉพาะ จึงขึ้นอยู่กับข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานหรือนโยบายสวัสดิการของแต่ละบริษัท

หากไม่ได้รับความเป็นธรรมเรื่องการลาป่วย ควรทำอย่างไร?

ถ้าลูกจ้างรู้สึกว่าถูกปฏิบัติไม่เป็นธรรมเมื่อใช้สิทธิลาป่วย เช่น ลาแค่ 1–2 วันแต่ถูกบังคับให้ยื่นใบรับรองแพทย์ ถูกไม่อนุญาตให้ลาป่วยติดกัน ถูกหักเงินเดือน หรือถูกนำวันลาพักร้อนมาหักแทน คุณสามารถร้องเรียนหรือร้องทุกข์ได้ที่ช่องทางต่อไปนี้

• สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานจังหวัด หรือสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานกรุงเทพมหานคร พื้นที่ 1–10
• ระบบ E-Service ของกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน
• สายด่วนกระทรวงแรงงาน โทร 1506 กด 3
• สายด่วน 1546

สรุปทั้งหมด

สรุปสั้น ๆ ลาป่วยได้กี่วัน ตามกฎหมายแรงงาน คือลาได้เท่าที่ป่วยจริงและได้รับค่าจ้างไม่เกิน 30 วันทำงานต่อปี ลาไม่ถึง 3 วันไม่ต้องมีใบรับรองแพทย์ ส่วนลาตั้งแต่ 3 วันขึ้นไปนายจ้างขอดูใบรับรองแพทย์ได้ และถ้าไม่มีใบรับรองก็ยังลาได้ถ้าป่วยจริงเพียงชี้แจงเหตุผล การลาป่วยเป็นสิทธิที่คุณควรใช้เพื่อดูแลสุขภาพของตัวเอง ไม่ต้องกังวลว่าจะเสียสิทธิหรือถูกหักเงินหากใช้อย่างถูกต้อง

จัดการทุกวันลาของพนักงานให้ง่ายและเป็นระบบขึ้นด้วย FlowAccount Payroll

สำหรับเจ้าของธุรกิจและฝ่ายบุคคล การจัดการวันลาด้วยกระดาษหรือแชทมักทำให้นับวันลาคลาดเคลื่อน ตรวจสอบยากว่าพนักงานแต่ละคนใช้สิทธิลาป่วยไปแล้วกี่วัน และเสี่ยงคำนวณค่าจ้างผิดเมื่อมีวันลาที่เกินสิทธิ

และหากนายจ้างหรือ HR ท่านใด ที่กำลังมองหาตัวช่วยในการจัดการวันลาให้พนักงาน เราขอแนะนำโปรแกรมเงินเดือน FlowAccount Payroll ที่มีฟีเจอร์ใหม่อย่าง ‘Leave Management’ ระบบจัดการวันลาให้บริษัท ที่ให้พนักงานแจ้งวันลาทั้งลาป่วย ลากิจ ลาพักร้อน รวมถึงวันลาอื่น ๆ ตามกฏหมายผ่านแพลตฟอร์มได้ด้วยตัวเอง นายจ้างกดอนุมัติและเห็นยอดวันลาคงเหลือของพนักงานแต่ละคนแบบเรียลไทม์ ช่วยให้ทั้งพนักงานและ HR จัดการวันลาได้ถูกต้อง โปร่งใส และไม่ตกหล่น

ดูรายละเอียดเพิ่มเติมและสมัครใช้งาน FlowAccount ได้เลยตอนนี้ 

คำถามที่พบบ่อย (FAQs) เกี่ยวกับการลาป่วย

ลาป่วยไม่มีใบรับรองแพทย์ได้กี่วัน?

ตอบ : ลาได้ไม่เกิน 2 วันโดยไม่ต้องใช้ใบรับรองแพทย์ และแม้ลาเกิน 3 วันแต่หาใบรับรองไม่ได้ ก็ยังลาป่วยได้ถ้าป่วยจริง เพียงต้องชี้แจงเหตุผลให้นายจ้างทราบ

พนักงานราชการลาป่วยได้กี่วัน?

ตอบ : พนักงานราชการมีสิทธิลาป่วยได้เท่าที่ป่วยจริง และได้รับค่าตอบแทนระหว่างลาปีหนึ่งไม่เกิน 30 วัน ตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการลา ซึ่งต่างจากข้าราชการที่ได้รับเงินเดือนระหว่างลาป่วยไม่เกิน 60 วันทำการต่อปี สรุปคือ ลูกจ้างเอกชนและพนักงานราชการได้รับค่าจ้าง/ค่าตอบแทนลาป่วยไม่เกิน 30 วัน ส่วนข้าราชการได้ถึง 60 วันทำการ

ถ้าต้องพบแพทย์ตามนัดหรือตรวจสุขภาพ สามารถใช้ลาป่วยได้ไหม?

ตอบ : ขึ้นอยู่กับว่ายังป่วยจริงอยู่หรือไม่ เพราะมาตรา 32 ให้สิทธิลาป่วยได้เท่าที่ป่วยจริง หากการพบแพทย์ตามนัดเป็นส่วนหนึ่งของการรักษาที่ยังไม่หาย เช่น ไปทำแผล ให้ยาเคมีบำบัด หรือติดตามอาการของโรคที่ยังรักษาต่อเนื่องอยู่ ถือว่ายังป่วยจริง จึงใช้สิทธิลาป่วยได้ แต่ถ้าเป็นการไปตรวจสุขภาพประจำปี หรือพบแพทย์ตามนัดเพื่อติดตามอาการทั้งที่รักษาหายและร่างกายเป็นปกติแล้ว กรณีนี้ถือว่าไม่ได้ป่วยจริงตามกฎหมาย จึงใช้ลาป่วยไม่ได้

ลาป่วยเกิน 30 วัน นายจ้างหักเงินได้ไหม?

ตอบ : ภายใน 30 วันทำงานแรกของปี นายจ้างหักค่าจ้างไม่ได้ ส่วนวันที่เกิน 30 วันทำงานต่อปี นายจ้างมีสิทธิเลือกจ่ายหรือไม่จ่ายค่าจ้างได้ตามระเบียบของแต่ละองค์กร

ถ้ายังไม่ผ่านช่วงทดลองงาน สามารถใช้ลาป่วยได้ไหม?

ตอบ : ใช้ลาป่วยได้ พนักงานที่ยังอยู่ในช่วงทดลองงานมีสิทธิลาป่วยเท่ากับพนักงานประจำทุกประการ จึงลาป่วยได้เท่าที่ป่วยจริงและได้รับค่าจ้างไม่เกิน 30 วันทำงานต่อปีเช่นเดียวกัน โดยนายจ้างไม่มีสิทธิหักค่าจ้างหรือปฏิเสธการลาป่วยของพนักงานเพียงเพราะยังไม่ผ่านทดลองงาน