อ้างอิง: ตามประมวลรัษฎากร มาตรา 19–21, 22, 26, 27, 35, 37 และ 89

ฟังดูซับซ้อนใช่ไหมครับ แต่สรุปสั้น ๆ คือ ภาษีหลักคือเงินที่ต้องจ่ายอยู่แล้ว ส่วนเงินเพิ่มกับเบี้ยปรับคือ “ราคาของความล่าช้าหรือความผิดพลาด” ยิ่งเราจ่ายไวขึ้น หรือจ่ายถูกต้องก็จะลดโอกาสตรงนี้ไปได้มากแล้วครับ 

ไม่ใช่ทุกเคสคือ “เจตนาโกงภาษี”

ในความเป็นจริง หลายกรณีที่ถูกสรรพากรเรียกตรวจสอบภาษีย้อนหลังไม่ได้เกิดจากการตั้งใจหลีกเลี่ยงภาษีเลย แต่เกิดจากความเข้าใจผิด เอกสารไม่ครบ หรือบัญชีไม่เป็นระบบ

ยกตัวอย่างเช่น 

ฟรีแลนซ์คนหนึ่งรับงานจากหลายบริษัท แต่ตอนยื่นภาษีปลายปี เขาดึงข้อมูลมาจากที่จำได้ เช็คจากระบบสรรพากรแล้วไม่เจอข้อมูลนี้ แล้วลืมไปว่ามีอีกบริษัทหนึ่งที่หักภาษี ณ ที่จ่ายไว้ แต่เขาไม่ได้นำรายได้ก้อนนั้นมารวมยื่น

นี่ไม่ใช่การโกงภาษีครับ แต่เป็นความ “ตกหล่น” ธรรมดา ๆ ที่เกิดขึ้นได้กับทุกคน แต่ผลลัพธ์ในทางกฎหมายก็คือ ภาษีตรงนั้น “ขาดไป” และมีโอกาสถูกเรียกตรวจสอบอยู่ดี

ผมอยากให้เข้าใจตรงนี้ไว้เป็นพื้นฐานก่อน เพราะมันจะช่วยให้ทำอ่านบทความนี้ด้วยความเข้าใจ ไม่ใช่อ่านไปหวาดกลัวไปว่าจะเป็นเรา

อ่านมาถึงตรงนี้ หลายคนอาจรู้สึกว่า “เอ๊ะ ข้อนี้เราก็เข้าข่ายเหมือนกันนี่” ใจเย็น ๆ ครับ การเข้าข่ายไม่ได้แปลว่าจะถูกตรวจทันที หรือต้องเสียภาษีย้อนหลังก้อนใหญ่ แต่มันคือสัญญาณที่บอกว่า ถึงเวลาที่ควรกลับไปเช็กบัญชีของตัวเองให้ชัดเจนขึ้นแล้วมากกว่าครับ

สรรพากรตรวจภาษีย้อนหลังได้กี่ปี

คำถามนี้เจอกันมาบ่อย และเป็นสิ่งที่หลายคนกลัว เพื่อความเข้าใจง่าย ผมขอสรุปเรื่องนี้แยกเป็น 3 กรณีตามประมวลรัษฎากร ดังนี้ครับ 

กรณียื่นแบบแล้ว แต่ยื่นผิดหรือไม่ครบ

ถ้าคุณยื่นภาษีตามปกติทุกปี แต่บางปียื่นไม่ถูกต้องหรือไม่ครบ โดยทั่วไปสรรพากรจะมีเวลา 2 ปี นับจากวันที่ยื่นแบบ ในการออกหมายเรียกตรวจสอบ

แต่ถ้ามีเหตุอันควรสงสัยว่ามีการจงใจหลีกเลี่ยงภาษี อธิบดีกรมสรรพากรสามารถอนุมัติให้ขยายระยะเวลาออกไปได้ถึง 5 ปี จากวันที่ยื่นแบบ ซึ่งจุดนี้เองที่หลายคนเข้าใจผิดว่า “5 ปีคือมาตรฐานปกติ” ทั้งที่จริง ๆ มันเป็นกรณีขยายพิเศษเท่านั้น

กรณีไม่ยื่นแบบเลย

ถ้าปีไหนคุณไม่ได้ยื่นแบบภาษีเลย ไม่ว่าจะตั้งใจหรือไม่ตั้งใจก็ตาม กรณีนี้ไม่มีกรอบเวลา 2 ปีหรือ 5 ปีมาจำกัด สรรพากรมีอำนาจออกหมายเรียกได้ตามมาตรา 23 ของประมวลรัษฎากร แต่สิทธิในการเรียกเก็บ

ภาษีนั้นจะมี อายุความ 10 ปี ตามมาตรา 193/31 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ซึ่งเป็นอายุความทั่วไปของหนี้ภาษี

ตัวเลข 2 ปี, 5 ปี, และ 10 ปี ทั้งหมดนี้เป็นกรอบตามกฎหมาย แต่การที่สรรพากรจะใช้กรอบไหนกับกรณีไหน ขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงในแต่ละเคส เช่น มีหลักฐานชัดเจนแค่ไหนว่าจงใจหรือไม่จงใจ ประเภทภาษีคืออะไร และเป็นการยื่นแบบหรือไม่ยื่นแบบ

ตรงนี้ต้องดูรายละเอียดเป็นกรณีไปครับ แต่หลักการคร่าว ๆ สามารถพิจารณาจากแนวทางตามนี้ได้ครับ 

ค่าปรับภาษีย้อนหลัง (เบี้ยปรับและเงินเพิ่ม) คิดอย่างไร เสียเท่าไหร่บ้าง

อย่างที่บอกไว้ตั้งแต่แรกของบทความว่า นอกจากภาษีที่ต้องจ่าย ยังมีเงินส่วนอื่นที่ต้องจ่ายนอกเหนือจากภาษีเพิ่มเติม ตามที่กฎหมายกำหนด ซึ่งตรงนีแหละครับคือจุดที่ทำให้คนที่ถูกภาษีย้อนหลังจ่ายแพงกว่า

และเป็นคำถามที่ตามมาว่า “ถ้าโดนภาษีย้อนหลังจริง ๆ จะต้องเสียเงินเท่าไหร่” เรามาลงรายละเอียดในส่วนนี้กันครับ 

ค่าปรับภาษีย้อนหลังแบ่งออกเป็น 2 ส่วนหลัก คือ เงินเพิ่ม กับ เบี้ยปรับ ซึ่งทั้งสองตัวนี้คำนวณแยกกันคนละแบบ และที่สำคัญ ไม่ใช่ทุกกรณีจะเสียเท่ากันหมด โดยเริ่มต้นจาก เงินเพิ่ม ก่อน

เงินเพิ่ม (ตามมาตรา 27) คิดในอัตรา 1.5% ต่อเดือน หรือเศษของเดือน ของจำนวนภาษีที่ต้องชำระ นับตั้งแต่วันที่พ้นกำหนดเวลาชำระภาษีจนถึงวันที่ชำระจริง

สมมติคุณมีภาษีที่ขาดไป 100,000 บาท และค้างมานาน 3 ปี (36 เดือน) เงินเพิ่มจะคำนวณได้ประมาณ 100,000 x 1.5% x 36 = 54,000 บาท แต่กฎหมายมีเพดานกำหนดไว้ว่า เงินเพิ่มจะต้องไม่เกินจำนวนภาษีที่ต้องเสีย หมายความว่าต่อให้ค้างนานแค่ไหน เงินเพิ่มก็จะไม่เกิน 100,000 บาท (ตามเงินภาษีในตัวอย่างนี้)

ในขณะที่ เบี้ยปรับ เป็นค่าปรับที่คิดเป็นเปอร์เซ็นต์ของภาษีที่ขาด แต่จำนวนเปอร์เซ็นต์จะแตกต่างกันไปตามประเภทภาษีและพฤติการณ์ที่เกิดขึ้น ซึ่งขึ้นอยู่กับอัตราที่กฎหมายกำหนด ยกตัวอย่างเช่น

นี่เป็นเพียงตัวอย่างบางส่วนเท่านั้นนะครับ จริง ๆ แล้วโทษของเบี้ยปรับมีมากกว่านี้อีกหลายมาตรา ผมเพียงยกตัวอย่างมาให้ดูว่าอัตราที่ต้องเสียนั้น มันสัมพันธ์กับประเด็นความผิดและภาษีที่ต้องชำระนั่นเองครับ

มาถึงตรงนี้ มีข่าวดีเล็ก ๆ มาบอกครับว่า ในบางกรณีที่เราต้องจ่ายภาษีเพิ่ม เราอาจ ขอลดเบี้ยปรับหรือเงินเพิ่ม ได้ถ้าเข้าเงื่อนไขตามคำสั่งกรมสรรพากร ท.ป.81/2542

โดยเงื่อนไขหลัก ๆ คือ ต้องยื่นขอลดก่อนได้รับหนังสือแจ้งการประเมิน ถ้าเรารู้ตัวก่อนและรีบไปยื่นเพิ่มเติมเอง โอกาสได้ลดมากกว่าการรอให้สรรพากรเรียกก่อน และ ไม่มีเจตนาหลีกเลี่ยงภาษี และให้ความร่วมมือดี ระหว่างการตรวจสอบ 

เท่าที่เจอมากับตัวเองและประสบการณ์คนอื่น โดยปกติแล้วถ้าเข้าเงื่อนไขที่สามารถขอลดได้ เจ้าหน้าที่สรรพากรจะแนะนำให้ทำหนังสือขอลดเบี้ยปรับหรือเงินเพิ่มเสมอครับ