บทความนี้จะพาทุกคนไปทำความเข้าใจว่า Audit คืออะไร อาชีพออดิทมีกี่ประเภท และทำไมธุรกิจที่คิดจะโตระยะยาวไม่ควรมองข้าม

Audit คืออะไร?

Audit หรือ ออดิท คือ กระบวนการตรวจสอบข้อมูลทางการเงิน ระบบการทำงาน หรือกระบวนการต่างๆ ภายในขององค์กร โดยผู้ตรวจสอบที่มีความรู้ ความเป็นอิสระ และปฏิบัติงานตามมาตรฐานวิชาชีพ

เป้าหมายของการ Audit ไม่ใช่การ “จับผิด”แต่เพื่อประเมินว่า

• ข้อมูลถูกต้องหรือไม่
• ปฏิบัติตามกฎหมายและมาตรฐานที่เกี่ยวข้องหรือไม่
• มีความเสี่ยงหรือจุดอ่อนใดที่ควรปรับปรุง

ผลลัพธ์ของการออดิทจะช่วยให้ผู้เจ้าของธุรกิจ นักลงทุน และผู้มีส่วนได้เสีย ใช้ข้อมูลในการตัดสินใจและบริหารธุรกิจได้อย่างมั่นใจมากขึ้น

ตำแหน่งออดิท (Audit) มีกี่ประเภท?

หลายคนอาจคิดว่า “ออดิท” คือ การตรวจสอบบัญชีโดยผู้สอบบัญชีภายนอก ที่ต้องจ้างมาตรวจสอบงบการเงินประจำปีเพียงอย่างเดียว แต่ในความเป็นจริง งานตรวจสอบแบ่งออกได้หลายประเภท ตามขอบเขตและความเชี่ยวชาญ โดยประเภทหลักที่พบได้บ่อย ได้แก่

1. ผู้ตรวจสอบบัญชีภายนอก (External Audit)
2. ผู้ตรวจสอบภายใน (Internal Audit)
3. ผู้ตรวจสอบระบบเทคโนโลยีสารสนเทศ (IT Audit)

แต่ละประเภททำงานต่างกัน แต่เป้าหมายเดียวกัน คือ ทำให้บริษัทมีระบบที่โปร่งใส ตรวจสอบได้ และลดความเสี่ยงในระยะยาว ดังนี้

1. ผู้ตรวจสอบบัญชีภายนอก (External Audit)

ผู้ตรวจสอบบัญชีภายนอก (External Audit) คือ ผู้ตรวจสอบบัญชีจากภายนอกองค์กร
มีหน้าที่ตรวจสอบงบการเงิน และแสดงความเห็นว่า งบการเงินนั้นจัดทำถูกต้องตามมาตรฐานการบัญชีหรือไม่

 

จุดเด่นของ ผู้ตรวจสอบบัญชีภายนอก (External Audit) คือ

• ต้องมีความเป็นอิสระจากกิจการ
• ปฏิบัติงานตามมาตรฐานการสอบบัญชี
• รายงานผลต่อผู้ถือหุ้น หน่วยงานรัฐ หรือสาธารณะ

ตามกฎหมายไทย บริษัทมหาชนจำกัด บริษัทจำกัด และห้างหุ้นส่วนจำกัดจะต้องมีผู้สอบบัญชีภายนอกตรวจสอบและรับรองงบการเงิน ก่อนส่งงบให้กับกรมพัฒนาธุรกิจการค้าและสรรพากรเสมอ

2. ผู้ตรวจสอบภายใน (Internal Audit)

ผู้ตรวจสอบภายใน (Internal Audit) คือ ผู้ตรวจสอบที่เป็นพนักงานภายในองค์กร ซึ่งอาจเป็นทั้งพนักงานภายในหรือผู้ให้บริการภายนอก โดยจะตรวจสอบระบบควบคุมภายใน การบริหารความเสี่ยง และประสิทธิภาพในการปฏิบัติงานของแผนกต่าง ๆ ภายในองค์กรเป็นหลัก และการตรวจสอบกระบวนการทำงานของแผนกบัญชี ก็เป็นส่วนหนึ่งในงานของผู้ตรวจสอบภายในด้วย

 

บทบาทสำคัญของผู้ตรวจสอบภายใน (Internal Audit) คือ 

• ประเมินระบบควบคุมภายใน
• ตรวจสอบการปฏิบัติตามนโยบายองค์กรและขั้นตอนขององค์กร
• ให้ข้อเสนอแนะเพื่อปรับปรุงกระบวนการทำงาน

 

ในปัจจุบัน กฎหมายไม่ได้บังคับให้ต้องมีผู้ตรวจสอบภายใน (Internal Audit) สำหรับบริษัทที่ไม่ได้อยู่ในตลาดทุน เช่น ไม่ได้เป็นบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ หรือกำลังขอจดทะเบียนเข้า IPO 

 

แต่อย่างไรก็ตาม บางบริษัทเลือกที่จะมีผู้ตรวจสอบภายใน (Internal Audit) เพราะว่าจะช่วยตรวจสอบระบบการทำงานภายในอย่างสม่ำเสมอ เสมือนหนึ่งเป็น “ที่ปรึกษาภายใน” ที่ช่วยให้เจ้าของธุรกิจเห็นความเสี่ยงก่อนจะกลายเป็นปัญหาใหญ่ และจัดการได้ทัน โดยไม่ต้องรอผู้ตรวจสอบภายนอกมาตรวจสอบปีละครั้ง

3. ผู้ตรวจสอบระบบเทคโนโลยีสารสนเทศ (IT Audit)

ผู้ตรวจสอบระบบเทคโนโลยีสารสนเทศ (IT Audit) คือ ผู้ตรวจสอบความปลอดภัย ประสิทธิภาพ และความสอดคล้องของระบบ IT ภายในองค์กร ทั้งฮาร์ดแวร์ ซอฟต์แวร์ ข้อมูล และการบริหารจัดการ เพื่อลดความเสี่ยงจากการโจมตีทางไซเบอร์ ข้อมูลรั่วไหล หรือการใช้งานที่ไม่ถูกกฎหมาย

 

ขอบเขตงานของผู้ตรวจสอบระบบเทคโนโลยีสารสนเทศ (IT Audit) ที่สำคัญ คือ

• ตรวจสอบความปลอดภัยของข้อมูล
• ประเมินระบบ ERP หรือโปรแกรมบัญชี
• ตรวจสอบการควบคุมสิทธิ์การเข้าถึงข้อมูล

 

ผู้ตรวจสอบระบบสารสนเทศ (IT Audit) มีทั้งรูปแบบ Internal (ภายใน) และ External (ภายนอก) และขอบเขตงานอาจเกี่ยวข้องกับข้อมูลที่นำมาใช้ในการบันทึกบัญชีและจัดทำงบการเงินด้วย 

ธุรกิจที่ต้องมี IT Audit ได้แก่ สถาบันการเงิน, บริษัทประกัน, และบริษัทที่จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ นอกจากนี้ธุรกิจที่ใช้ระบบดิจิทัลเป็นหลักหรือมีข้อมูลสำคัญจำนวนมาก ก็ต้องพึ่งพา IT Audit ในการป้องกันความเสี่ยงทางเทคโนโลยีระยะยาวเช่นเดียวกัน

การตรวจสอบบัญชีสำคัญสำหรับธุรกิจอย่างไร?

การตรวจสอบ (Audit) ไม่ได้มีไว้แค่ “ทำตามกฎหมาย” แต่ช่วยสร้างคุณค่าให้ธุรกิจในหลายมิติ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการตรวจสอบบัญชี มีประโยชน์กับธุรกิจหลายด้าน ดังนี้

• เพิ่มความน่าเชื่อถือของงบการเงิน
• ช่วยผู้บริหารตัดสินใจบนข้อมูลที่ถูกต้อง
• ลดความเสี่ยงจากความผิดพลาดหรือการทุจริต
• สร้างความเชื่อมั่นให้กับนักลงทุนและคู่ค้า
• เตรียมความพร้อมสำหรับการขยายธุรกิจหรือขอสินเชื่อ

 

สำหรับบริษัทเล็ก ๆ ที่เพิ่งเริ่มต้นอาจเริ่มจากการการมีผู้ตรวจสอบบัญชีภายนอกเพื่อตรวจสอบงบตามกฎหมาย และเมื่อวันใดขยับขยายธุรกิจใหญ่ขึ้น อาจตัดสินใจมีผู้ตรวจสอบภายใน (Internal Audit) ช่วยตรวจสอบกระบวนการควบคุมภายใน และการปฏิบัติงานในองค์กร จากนั้น ถ้าเริ่มเกี่ยวข้องกับระบบดิจิทัลมากขึ้น ก็ค่อยมีผู้ตรวจสอบระบบสารสนเทศ (IT Audit) ภายในเป็นของตัวเองตามความเหมาะสม เพราะนี่คือหนทางการวางโครงสร้างบริหารที่แข็งแรงในระยะยาว

ทุกบริษัทต้องมีผู้ตรวจสอบบัญชีไหม?

ตามกฎหมายไทย บริษัทจำกัด (บจก.) และห้างหุ้นส่วนจำกัด (หจก.) ที่จดทะเบียนเป็นนิติบุคคลจะต้องมีการจัดทำงบการเงินประจำปี และให้ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA) หรือผู้ตรวจสอบและรับรองบัญชี (TA) รับรองก่อนส่งงบให้กับกรมพัฒนาธุรกิจการค้าและสรรพากรเสมอ

 

หมายเหตุ: 

• บริษัทจำกัด (บจก.) ต้องให้ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA) ตรวจสอบเท่านั้น
• ห้างหุ้นส่วนจำกัด (หจก.) ขนาดเล็กทุนจดทะเบียนไม่เกิน 5 ล้าน สินทรัพย์รวมไม่เกิน 30 ล้าน และรายได้รวมไม่เกิน 30 ล้าน ไม่จำเป็นต้องมีผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA) รับรอง แต่จะต้องมีผู้ตรวจสอบและรับรองบัญชี (TA) รับรอง

 

ที่สำคัญผู้สอบบัญชีต้องไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับกิจการนะ หรือพูดง่าย ๆ ก็คือ ต้องมีความอิสระจากกิจการ และนอกเหนือจากที่กฎหมายกำหนดแล้ว การมีหน้างบการเงินที่ผ่านการตรวจสอบจากผู้สอบบัญชีก็จะช่วยเพิ่มความน่าเชื่อถือให้กับกิจการได้อย่างมากเลย

ใช้ FlowAccount ช่วยหาสำนักงานบัญชีให้คุณ ฟรี!

เมื่อเข้าใจแล้วว่าการออดิท (Audit) หรือตรวจสอบบัญชี มีความสำคัญต่อธุรกิจอย่างมาก อีกหนึ่งคำถามที่มักเกิดขึ้นคือ ควรเลือกผู้สอบบัญชีอย่างไรให้เหมาะสมกับกิจการ

 

FlowAccount มีบริการช่วยหาสำนักงานบัญชี ฟรี! เพื่อให้เจ้าของธุรกิจหาผู้สอบบัญชีภายนอก (External Audit) ที่มีความสามารถ และความเชี่ยวชาญตรงกับประเภทธุรกิจ มาตรวจสอบงบการเงินและให้คำแนะนำเพื่อให้ธุรกิจเติบโตในระยะยาว 

สิ่งที่ต้องเตรียมสำหรับตรวจสอบบัญชีประจำปีมีอะไรบ้าง?

เมื่อหาผู้ตรวจสอบบัญชีภายนอก (External Audit) ได้แล้ว อย่าลืมเตรียมข้อมูลสำคัญต่อไปนี้เกี่ยวกับบริษัทไว้ให้เรียบร้อย ก่อนนัดหมายผู้ตรวจสอบบัญชีเข้าตรวจสอบประจำปี

• งบการเงิน ได้แก่ งบฐานะการเงิน งบกำไรขาดทุน งบแสดงการเปลี่ยนแปลงของผู้ถือหุ้น
• งบทดลอง
• บัญชีแยกประเภท
• รายงานต่าง ๆ เช่น ลูกหนี้-เจ้าหนี้คงค้าง รายงานสินค้าคงคลัง และทะเบียนทรัพย์สินถาวร
• รายการเดินบัญชีธนาคาร (Bank Statement)
• เอกสารรายรับ-รายจ่าย เช่น ใบเสร็จรับเงิน ใบกำกับภาษี และสัญญาซื้อขาย
• แบบยื่นภาษีต่าง ๆ เช่น ภ.ง.ด.1, ภ.ง.ด.3, ภ.ง.ด. 50 และ ภ.พ.30 
• หนังสือรับรองบริษัท รายงานประชุม 
• สัญญาสำคัญต่างๆ ที่เกิดขึ้นในกิจการ

หากมีข้อมูลครบ ก็จะช่วยให้ผู้สอบบัญชีได้โฟกัสในการตรวจสอบได้เต็มที่ และให้คำแนะนำกับธุรกิจได้อย่างเหมาะสมนั่นเอง

การตรวจสอบ หรือออดิท (Audit) ไม่ใช่เรื่องน่ากลัวเสมอไปสำหรับธุรกิจ แต่เป็นกระบวนการสำคัญที่ช่วยตรวจสอบ สร้างความถูกต้อง โปร่งใส และความน่าเชื่อถือให้กับธุรกิจ ไม่ว่าจะเป็นการตรวจสอบงบการเงิน ระบบงาน หรือระบบไอที ถ้าหากอยากเติบโตในระยะยาว การมีกระบวนการตรวจสอบที่ดี ทั้งจากภายในและภายนอก เป็นเรื่องที่สำคัญและไม่ควรมองข้ามอย่างเด็ดขาด

คำถามที่พบบ่อย (FAQs) เกี่ยวกับ ออดิท (Audit) คือ

1. Audit คืออะไร?

ตอบ: Audit คือ กระบวนการตรวจสอบความถูกต้องและความน่าเชื่อถือของงบการเงิน ระบบงาน หรือกระบวนการภายในองค์กร 

2. Audit แตกต่างจากการทำบัญชีอย่างไร?

ตอบ: การทำบัญชี คือ การบันทึกและจัดทำข้อมูลทางการเงินออกมาเป็นรายงาน เช่น งบการเงิน ส่วน Audit คือ การตรวจสอบข้อมูลทางบัญชีนั้นว่าถูกต้อง ครบถ้วน และเป็นไปตามมาตรฐานบัญชีหรือไม่

3. Internal Audit ต่างกับ External Audit อย่างไร?

ตอบ: Internal Audit (ผู้ตรวจสอบภายใน) คือ พนักงานภายในที่เน้นตรวจสอบและปรับปรุงประสิทธิภาพการทำงาน ลดความเสี่ยง และดูแลการควบคุมภายใน เพื่อประโยชน์ของผู้บริหาร ส่วน External Audit (ผู้สอบบัญชีภายนอก) คือ คนนอกองค์กรที่เป็นอิสระ มีหน้าที่ตรวจสอบความถูกต้องของงบการเงิน เพื่อสร้างความน่าเชื่อถือให้กับผู้ใช้ภายนอก 

4. Internal Audit จำเป็นต้องมีไหม?

ตอบ: กฎหมายไม่ได้บังคับให้ต้องมีผู้ตรวจสอบภายใน (Internal Audit) ในทุกๆ บริษัท บริษัทที่ต้องมีผู้ตรวจสอบภายในตามกฎหมาย ได้แก่ สำหรับบริษัทอยู่ในตลาดทุน เข่น บริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ หรือกำลังขอจดทะเบียนเข้า IPO แต่สำหรับบริษัททั่วไป การมีผู้ตรวจสอบภายในเป็นสิ่งที่แนะนำ ในกรณีที่ธุรกิจมีขนาดใหญ่และซับซ้อนขึ้น เพื่อให้ผู้บริหารเชื่อมั่นได้ว่าการทำงานภายในมีระบบการควบคุมภายในที่ดี และทุกแผนกทำงานอย่างมีประสิทธิภาพตามนโนบายของบริษัท

5. ธุรกิจขนาดเล็กจำเป็นต้องมี Audit หรือไม่?

ตอบ: ถ้าทำธุรกิจส่วนตัวแบบบุคคลธรรมดา กฎหมายไม่ได้บังคับให้ต้องมีผู้สอบบัญชี แต่สำหรับธุรกิจรูปนิติบุคคลขนาดเล็ก เช่น บริษัทจำกัด หรือห้างหุ้นส่วนจำกัด กฎหมายบังคับว่าต้องมีผู้สอบบัญชีภายนอก (External Audit) ตรวจสอบงบการเงินก่อนที่จะนำส่งงบแก่หน่วยงานรัฐ