หลายคนอาจเกิดข้อสงสัยว่า แบบ ล.ย. 03 คืออะไร? ต้องยื่นในช่วงเวลาไหน แล้วใครบ้างที่มีคุณสมบัติครบถ้วนตามเกณฑ์ของสรรพากรที่จะสามารถใช้สิทธิ์นี้ได้ รวมถึงวิธีการกรอกข้อมูลที่ถูกต้องตามบัตรประชาชนเพื่อป้องกันความผิดพลาดที่อาจนำไปสู่การเสียสิทธิ์หรือการถูกตรวจสอบย้อนหลัง บทความนี้ FlowAccount พาไปจะเจาะลึกทุกประเด็นสำคัญ เพื่อให้มั่นใจในทุกขั้นตอนการยื่นภาษีประจำปี

แบบ ล.ย. 03 คืออะไร?

แบบ ล.ย. 03 คือ หนังสือรับรองการหักลดหย่อนค่าอุปการะเลี้ยงดูบิดามารดา ซึ่งถูกกำหนดขึ้นตามประกาศอธิบดีกรมสรรพากรเกี่ยวกับภาษีเงินได้ (ฉบับที่ 136) โดยเอกสารฉบับนี้ทำหน้าที่เป็นหลักฐานทางกฎหมายเพื่อยืนยันว่า บิดาหรือมารดาได้ยินยอมให้บุตรคนใดคนหนึ่งเป็นผู้ใช้สิทธิหักลดหย่อนภาษีจากการอุปการะเลี้ยงดูในแต่ละปีภาษี 

แต่มีข้อสังเกต คือ เนื่องจากตามข้อกำหนดของกรมสรรพากร บิดามารดา 1 ท่าน จะให้สิทธิ์แก่บุตรได้เพียง 1 คนเท่านั้น แบบฟอร์มนี้จึงเป็นตัวกลางในการป้องกันการใช้สิทธิซ้ำซ้อนและเป็นเอกสารสำคัญที่เจ้าพนักงานอาจเรียกตรวจสอบเพื่อยืนยันการใช้สิทธิอุปการะจริง

เงื่อนไขค่าลดหย่อนอุปการะเลี้ยงดูบิดามารดามีอะไรบ้าง?

การใช้สิทธิลดหย่อนนี้ไม่ได้พิจารณาเพียงแค่ความสัมพันธ์ทางสายเลือดเท่านั้น แต่ยังมีเกณฑ์ทางภาษีที่กำหนดไว้เพื่อให้มั่นใจว่าเป็นการอุปการะผู้ที่ไม่มีรายได้และอยู่ในเกณฑ์ที่ตามที่รัฐกำหนด โดยมีเงื่อนไขสำคัญ ดังนี้

เงื่อนไขลดหย่อนบิดา-มารดา

• สถานะบิดามารดา
  • กรณีที่ 1 มีเฉพาะบิดามารดาโดยสายเลือด → สามารถนำมาลดหย่อนภาษีได้ โดยที่บุตร 1 คน จะสามารถใช้สิทธิ์ได้ทันทีคนละ 30,000 บาท หากมีพี่น้อง ต้องตกลงกันว่าใครจะใช้สิทธิ์ของใคร เช่น พี่ใช้สิทธิ์บิดา น้องใช้สิทธิ์มารดา
  • กรณีที่ 2 มีเฉพาะบิดามารดาบุญธรรม → สามารถนำมาลดหย่อนภาษีได้เช่นกัน แต่ต้องมีการจดทะเบียนเป็นบุตร/บิดามารดาบุญธรรม ถูกต้องตามกฎหมาย สามารถใช้สิทธิ์ลดหย่อนได้ 30,000 บาทต่อคน
  • กรณีที่ 3 มีทั้งบิดามารดาโดยสายเลือด และบิดามารดาบุญธรรม → สิทธิ์จะให้แก่บุตรที่ชอบด้วยกฎหมายในการลดหย่อนบิดามารดาโดยแท้เป็นหลัก ส่วนบิดามารดาบุญธรรม ต้องพิจารณาตามเงื่อนไขการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมและลำดับการใช้สิทธิประกอบกัน
  • กรณีที่ 4 มีบิดามารดาโดยสายเลือดหรือบิดามารดาบุญธรรม ที่เป็นผู้พิการ → สามารถได้รับสิทธิ์ประโยชน์สองส่วนที่แยกจากกัน แต่ใช้กับบุคคลเดียวกันได้ คือ ค่าอุปการะบิดามารดา 30,000 บาท (ใช้แบบ ล.ย. 03) และค่าอุปการะคนพิการ 60,000 บาท (ใช้แบบ ล.ย. 04) ซึ่งสามารถรวมลดหย่อนได้ถึง 90,000 บาทต่อคน หากเข้าเกณฑ์ทั้งสองอย่าง
  • กรณีที่ 5 บิดามารดาคู่สมรส → สามารถใช้สิทธิ์ได้คนละ 30,000 บาท โดยมีเงื่อนไขสำคัญคือ คู่สมรสต้องไม่มีรายได้ตลอดปีภาษีนั้น และบิดามารดาของคู่สมรสต้องไม่มีบุตรคนอื่นใช้สิทธิ์ร่วมด้วย
  • กรณีที่ 6 บิดาหรือมารดา เสียชีวิตระหว่างปีภาษี → หากครบเงื่อนไขของการลดหย่อนภาษี
    • ในปีนั้น จะยังสามารถลดหย่อนภาษีในปีนั้นได้ แต่จะไม่สามารถลดหย่อนภาษีในปีถัดไปได้
• อายุ: ทุกบิดามารดา ต้องมีอายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไป ในปีที่ต้องการยื่นภาษี เช่น อายุ 60 ปี ในปี 2568 สามารถนำมาลดหย่อนในปีภาษีนั้นได้
• รายได้: ทุกบิดามารดา ต้องมีเงินได้พึงประเมินในปีภาษีที่ต้องการหักลดหย่อน ไม่เกิน 30,000 บาทต่อปี หากมีรายได้มากกว่าที่กำหนดตั้งแต่ 1 บาท จะไม่สามารถนำบิดามารดามาลดหย่อนภาษีได้
  • ข้อสังเกตเพิ่มเติม หากมีเงินบำนาญหรือค่าเช่าบ้านที่ได้รับ จะนับเป็นเงินได้พึงประเมิน หากเกิน 30,000 บาทต่อปี จะตกเกณฑ์การลดหย่อนทันที
• การพำนัก: ทุกบิดามารดา ต้องเป็นผู้ที่อาศัยอยู่ในประเทศไทย แต่ในกรณีที่บิดาหรือมารดา เป็นผู้อาศัยอยู่ต่างประเทศ ต้องตรวจสอบเงินได้ที่ได้รับ ณ ต่างประเทศ ว่าเกินเกณฑ์หรือไม่ อีกทั้งต้องเซ็นเอกสาร ล.ย. 03 ฉบับจริง เพื่อใช้เป็นหลักฐานกับสรรพากรด้วย

เงื่อนไขของผู้ใช้สิทธิ์ลดหย่อนบิดา-มารดา

• สถานะบุตร: ต้องเป็นบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายเท่านั้น ซึ่งก็คือ บุตรโดยกำเนิดหรือบุตรบุญธรรมที่จดทะเบียนถูกต้อง
• การตกลงใช้สิทธิ์: หากเป็นบุตรที่มีพี่น้อง ไม่ว่าจะพี่น้องบิดามารดาเดียวกัน หรือพี่น้องของบิดามารดาบุญธรรม จะสามารถใช้สิทธิ์ลดหย่อนบิดามารดาได้ที่ 1 คนต่อ 1 บุตร เท่านั้น หากมีการยื่นใช้สิทธิ์ซ้ำซ้อนร่วมกัน สรรพากรจะไม่อนุญาตให้ใครใช้สิทธิ์ได้เลย

ต้องยื่นแบบ ล.ย. 03 เมื่อไหร่

ผู้เสียภาษีต้องเตรียมแบบ ล.ย. 03 เพื่อใช้แสดงประกอบกับการยื่นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาประจำปี (ภ.ง.ด. 90/91) โดยมีกรอบเวลาที่ต้องจดจำ ดังนี้

• การยื่นแบบกระดาษ: ต้องดำเนินการภายในวันที่ 31 มีนาคม ของปีถัดจากปีที่มีเงินได้
• การยื่นผ่านระบบออนไลน์ (e-Filing): สามารถยื่นได้ถึงต้นเดือนเมษายน ตามประกาศของสรรพากรในแต่ละปี

ตัวอย่างแบบ ล.ย. 03

ดาวน์โหลดแบบ ล.ย. 03 ฟรี!  https://www.rd.go.th/fileadmin/tax_pdf/pit/ly03_190160.pdf

วิธีกรอกแบบ ล.ย. 03

การกรอกข้อมูลใน แบบ ล.ย. 03 ต้องใช้ความละเอียดรอบคอบ ข้อมูลทั้งหมดต้องตรงตามบัตรประจำตัวประชาชน เพื่อป้องกันการถูกปฏิเสธสิทธิ์ โดยมีวิธีการกรอก แบบ ล.ย. 03 ดังนี้

1. การระบุประเภทผู้ให้สิทธิ์ จะมีช่องให้เลือกความสัมพันธ์ ได้แก่

1. 1. บิดาของผู้มีเงินได้
   2. มารดาของผู้มีเงินได้
   3. บิดาของคู่สมรส
   4. มารดาของคู่สมรส

              จากนั้นทำการ กรอกชื่อ-นามสกุล และเลขประจำตัวประชาชน 13 หลักของผู้ให้สิทธิ์

2. การระบุข้อมูลผู้มีเงินได้ โดยต้องกรอกชื่อ-นามสกุล ของบุตรที่ต้องการใช้สิทธิ์ พร้อมทั้งใส่เลขบัตรประจำตัวประชาชน ที่อยู่ปัจจุบัน และปี พ.ศ. ที่ต้องการที่ใช้สิทธิ์ลดหย่อนบิดามารดา

3. การรับรองและลงนาม เป็นจุดที่สำคัญที่สุด โดยผู้ที่ต้องลงนามรับรองคือ บิดามารดา ที่เป็นผู้ให้สิทธิ์ตามข้อที่ 1 เท่านั้น เพื่อเป็นการยินยอมการให้สิทธิ์ พร้อมทั้งระบุวัน/เดือน/ปี ที่ออกหนังสือรับรอง

ต้องยื่น ล.ย. 03 ทุกปีไหม?

ต้องมีการจัดทำการยื่นแบบ ล.ย. 03 ใหม่ในทุกปีที่มีการยื่นภาษี เนื่องจากเกณฑ์การพิจารณาเรื่องรายได้พึงประเมินของบิดามารดานั้นนับแบบปีต่อปี (ไม่เกิน 30,000 บาทต่อปี) หากในปีนี้บิดามารดาอาจมีรายได้ไม่เกินเกณฑ์ แต่ปีหน้าอาจจะมีรายได้จากดอกเบี้ยหรือค่าเช่าเกินกำหนด ดังนั้นการทำหนังสือรับรอง แบบ ล.ย. 03 ใหม่ทุกปีจึงเป็นสิ่งจำเป็นเพื่อยืนยันสิทธิ์ที่เกิดขึ้นจริงตามกรอบของกฎหมาย

โดยสรุปแล้ว ล.ย. 03 เป็นเครื่องมือสำคัญในการรักษาผลประโยชน์ทางภาษีสำหรับการดูแลบิดามารดา เพียงคุณตรวจสอบเงื่อนไขเรื่องอายุ 60 ปีขึ้นไป และรายได้ไม่เกิน 30,000 บาท พร้อมจัดทำหนังสือรับรองการหักลดหย่อนค่าอุปการะเลี้ยงดูบิดามารดาและลงนามให้เรียบร้อยก่อนกำหนดเวลายื่น ภ.ง.ด. 90/91 คุณก็จะได้รับสิทธิลดหย่อนภาษีมูลค่า 30,000 บาทต่อท่าน ซึ่งถือเป็นการวางแผนภาษีครอบครัวที่มีประสิทธิภาพ

คำถามที่พบบ่อย (FAQs) เกี่ยวกับ สิทธิลดหย่อนค่าอุปการะบิดามารดา

1. บุตรหลายคน ดูแลบิดาหรือมารดาคนเดียวกัน สามารถแบ่งลดหย่อนได้หรือไม่ ?

ตอบ: ไม่ได้ กฎหมายให้สิทธิ์บุตรเพียง 1 คน ต่อบิดาหรือมารดา 1 ท่านเท่านั้น ซึ่งเป็นการใช้สิทธิ์เต็มจำนวน ไม่สามารถนำไปหารแบ่งส่วนลดหย่อนกันได้ พี่น้องต้องตกลงกันว่าใครจะเป็นผู้ใช้สิทธิ์ในแต่ละปีภาษี

2. หากไม่ได้อาศัยอยู่ด้วยกันกับบิดามารดาแล้ว สามารถใช้สิทธิ์ลดหย่อนได้หรือไม่ ?

ตอบ: สามารถใช้สิทธิ์ได้ กฎหมายไม่ได้กำหนดว่าต้องมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านเดียวกัน แต่พิจารณาจากการอุปการะเลี้ยงดูจริงและความยินยอมของบิดามารดาผ่านแบบ ล.ย. 03 ดังนั้น การทำเอกสารและลงนามในแบบ ล.ย. 03 สามารถใช้เป็นหลักฐานการใช้สิทธิ์ลดหย่อนบิดามารดาได้

3. หากลืมยื่นแบบ ลย 03 พร้อมกับ ภ.ง.ด. 90/91 ต้องทำอย่างไร ?

ตอบ: สามารถยื่น แบบปรับปรุง ภ.ง.ด. 90/91 เพิ่มเติม ในได้ภายหลัง แต่ควรแนะนำให้รีบทำทันทีเพื่อรักษาสิทธิ์ และป้องกันภาระเงินเพิ่มร้อยละ 1.5 ต่อเดือน หากมีภาษีที่ต้องชำระเพิ่มจากการปรับปรุงข้อมูล

4. บิดาหรือมารดาเป็นชาวต่างชาติ สามารถนำมาใช้สิทธิ์ลดหย่อนภาษีได้หรือไม่ ?

ตอบ: สามารถนำมาใช้สิทธิ์ลดหย่อนภาษีได้ หากเข้าเงื่อนไขลดหย่อนบิดามารดา และต้องมีเลขประจำตัวผู้เสียภาษี 13 หลัก ในกรณีนี้ที่เป็นชาวต่างชาติที่อยู่ในไทย จะต้องใช้เลขที่ออกโดยทางการไทย เช่น เลขประจำตัวผู้เสียภาษีสำหรับคนต่างด้าว เพื่อใช้ในการยืนยันตัวตนในระบบภาษี และดำเนินการลงนามในแบบ ล.ย. 03 ตามปกติได้

5. สามารถใช้สิทธิ์ลดหย่อนบิดามารดาตามแบบ ล.ย. 03 ได้สูงสุดเท่าไหร่ ?

ตอบ: ตามแบบ ล.ย. 03 สามารถลดหย่อนบิดามารดาได้สูงสุด 120,000 บาท โดยแบ่งได้ดังนี้

1. บิดาตามกฎหมายของผู้มีเงินได้ 30,000 บาท
2. มารดาตามกฎหมายของผู้มีเงินได้ 30,000 บาท
3. บิดาของคู่สมรส 30,000 บาท
4. มารดาของคู่สมรส 30,000 บาท

โดยมีเงื่อนไขเหมือนกัน คือ อายุตั้งแต่ 60 ปีในปีที่เกิดภาษี และรายได้ไม่เกิน 30,000 บาทต่อปี สำหรับบิดามารดาคู่สมรส คู่สมรสจะต้องไม่มีเงินได้ด้วย จึงจะสามารถนำมาลดหย่อนได้